سپس به چهارده نكته در مورد جامعيّت قرآن و ويژگيهاى آن اشاره مىفرمايد : 1 - « حلال و حرام الهى و واجبات و مستحبّاتش را روشن و آشكار كرده بود » ( مبيّنا حلاله و حرامه و فرائضه و فضائله ) . در اين جمله اشاره با احكام پنجگانهء معروف شده است ، فرايض اشاره به واجبات ، فضايل اشاره به مستحبات ، حرام اشاره به محرمات و حلال ، مباحات و مكروهات را شامل مىشود . « 1 » 2 - « ناسخ و منسوخ آن را نيز بيان كرده است » ( و ناسخه و منسوخه ) . منظور از ناسخ و منسوخ ، احكام جديدى است كه نازل مىشود و احكام قديم را از بين مىبرد و اين تنها در عصر رسول خدا ( ص ) واقع شد كه درهاى وحى باز بود و دگرگونى در احكام امكان داشت . پاره‌اى از احكام گر چه در ظاهر به صورت حكم مطلق بود ولى در باطن ، مقيد و مخصوص وقت معينى بود و پس از پايان آن وقت ، حكم نيز پايان يافت و حكم جديد كه به آن ناسخ گفته مىشود نازل گشت . مانند دستورى كه به مسلمانان در مورد دادن صدقه قبل از نجوا و گفتگوهاى در گوشى با پيامبر اكرم ( ص ) داده شده بود : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً » ، اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد هنگامى كه مىخواهيد با پيامبر نجوا كنيد پيش از نجوا ، صدقه‌اى در راه خدا بدهيد » . « 2 » اين آزمونى بود براى مسلمانان كه جز يك نفر - امير مؤمنان على ( ع ) - به آن

--> ( 1 ) « مبيّنا » به صورت اسم فاعل است و حال براى فاعل خلّف ( يعنى پيامبر اكرم ) مىباشد و ضمير در حلاله و حرامه و . . . به قرآن مجيد باز مىگردد . بعضى از مفسّران نهج البلاغه نيز گفته‌اند كه مبيّنا و اوصاف ديگرى كه بعدا آمده ، مانند مفسّرا ، حال براى كتاب اللّه است و در عين حال ضماير حلاله و حرامه و . . . را به كتاب اللّه يا به « ربّكم » برگردانده‌اند ، ولى تفسيرى كه در متن آمده از همه مناسب‌تر است . ( 2 ) سورهء مجادله ، آيهء 12 .